Czy macierzyński wlicza się do emerytury? Wyjaśniamy

Zastanawiasz się, czy urlop macierzyński i urlop wychowawczy faktycznie podnoszą Twoją przyszłą emeryturę? Chcesz wiedzieć, jak ZUS liczy te okresy w stażu pracy i kapitale początkowym? Z tego artykułu dowiesz się, kiedy te urlopy są składkowe, kiedy nieskładkowe i jak wpływają na wysokość świadczenia.

Co ZUS uznaje za okres składkowy i nieskładkowy?

Podstawa całej układanki to podział na okresy składkowe i okresy nieskładkowe. Do pierwszych ZUS zalicza czas, w którym były opłacane składki na ubezpieczenia społeczne albo nie było obowiązku ich opłacania, ale przepisy wyraźnie traktują taki czas jak składkowy. Chodzi tu o zatrudnienie w Polsce (co najmniej pół etatu), pracę za granicą w określonych sytuacjach, działalność gospodarczą, pracę nakładczą czy działalność twórczą, jeśli były objęte ubezpieczeniem.

Okresy nieskładkowe to m.in. dawne urlopy wychowawcze przed 1999 rokiem, niektóre okresy pobierania świadczeń z pomocy społecznej czy czas pozostawania bez pracy, za który wypłacono zasiłki z Funduszu Pracy. One też liczą się do stażu emerytalnego, ale inaczej wpływają na wysokość emerytury, bo przelicznik za rok jest niższy. Do tego łączna długość okresów nieskładkowych nie może przekroczyć jednej trzeciej wszystkich udowodnionych okresów składkowych.

Jaką rolę pełnią zasiłki z ubezpieczenia społecznego?

W przepisach szczególne miejsce zajmują okresy, w których pracownik pobierał zasiłek chorobowy, zasiłek macierzyński, zasiłek opiekuńczy czy rentę chorobową. Jeśli w tym czasie była umowa o pracę co najmniej na pół etatu i istniał tytuł do ubezpieczeń, ZUS traktuje ten okres jak składkowy. To ważne dla rodziców, bo zasiłek macierzyński zawsze wiąże się z obowiązkiem naliczania składek emerytalnych i rentowych.

Od 1 stycznia 1999 r. składki od zasiłku macierzyńskiego finansuje w całości budżet państwa, a rozlicza je płatnik (pracodawca lub zleceniodawca) w raportach do ZUS. Dzięki temu okres macierzyńskiego nie tylko wchodzi do stażu, ale realnie powiększa kwotę na indywidualnym koncie i subkoncie w ZUS, co później przekłada się na wyższą kwotę świadczenia.

Jak udokumentować okresy pracy i zasiłków?

ZUS wymaga, by każdy okres składkowy i nieskładkowy był potwierdzony odpowiednimi dokumentami. Najczęściej są to świadectwa pracy, zaświadczenia zakładów pracy, potwierdzenia opłacania składek z ZUS czy druki typu RP-7, czyli zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu. W przypadku starszych okresów dopuszczalne są też zeznania świadków lub wpisy w dawnej legitymacji ubezpieczeniowej.

Jeśli chodzi o urlop macierzyński i wychowawczy, przy ustalaniu kapitału początkowego oraz średniej podstawy wymiaru emerytury istotne są dokumenty potwierdzające kwoty zasiłków. Dane z RP-7 pozwalają ZUS przyjąć wartości świadczeń jako podstawę wymiaru, nawet jeśli składki finansował budżet państwa, a nie sam pracownik.

Czy urlop macierzyński wlicza się do emerytury?

Urlop macierzyński zawsze jest traktowany przez ZUS jako okres składkowy. Dotyczy to zarówno „starego” systemu (osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r.), jak i „nowego” po reformie z 1999 r. Kluczowe jest to, że za czas pobierania zasiłku macierzyńskiego opłacane są obowiązkowe składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, co automatycznie powoduje zaliczenie tego okresu do stażu składkowego.

Matka lub ojciec, którzy korzystają z urlopu macierzyńskiego, nie muszą samodzielnie dopłacać tych składek. System działa tak, że płatnik (pracodawca lub inny podmiot wypłacający zasiłek) rozlicza składki, a ich finansowanie następuje z budżetu państwa. Dla ubezpieczonego liczy się tylko efekt końcowy: okres ten powiększa staż i zwiększa środki zapisane w ZUS.

Urlop macierzyński w starym systemie emerytalnym

Osoby urodzone do 31 grudnia 1948 r. przechodzą na emeryturę według starych zasad. Muszą spełnić dwa warunki: osiągnąć wiek 60 lat (kobiety) lub 65 lat (mężczyźni) i wykazać staż co najmniej 20 lat dla kobiet oraz 25 lat dla mężczyzn. Dla tej grupy każdy okres urlopu macierzyńskiego wchodzi do stażu jako okres składkowy i pomaga „dobić” do wymaganych lat.

Przy wyliczaniu emerytury za każdy rok okresu składkowego ZUS stosuje przelicznik 1,3% podstawy wymiaru. Gdyby macierzyństwo było okresem nieskładkowym, przelicznik wyniósłby jedynie 0,7%. W praktyce oznacza to, że jeden rok na macierzyńskim w starym systemie podnosi emeryturę tak samo jak rok zwykłej pracy z odprowadzanymi składkami.

Urlop macierzyński w kapitale początkowym

Osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r., które pracowały przed 1 stycznia 1999 r., mają ustalany przez ZUS tzw. kapitał początkowy. To w uproszczeniu wyliczenie hipotetycznej emerytury za okresy sprzed reformy. Do obliczenia kapitału początkowego ZUS stosuje podobne zasady jak w starym systemie, więc urlop macierzyński jest zaliczany jako okres składkowy.

Przy obliczaniu kapitału początkowego za każdy rok takiego okresu ZUS także liczy 1,3% podstawy wymiaru. Dane o zarobkach i zasiłkach z lat 80. czy 90. pobiera z dokumentów płacowych, w tym z RP-7. Przykładowo, kobieta która w 1986 roku korzystała z urlopu macierzyńskiego, może mieć ten okres uwzględniony w kapitale początkowym na takich samych zasadach jak zwykłe zatrudnienie.

Jak urlop wychowawczy wpływa na emeryturę?

Urlop wychowawczy ma zupełnie inny status w zależności od tego, czy przypadał przed 1 stycznia 1999 r., czy po tej dacie. Do końca 1998 r. składki od zasiłków wychowawczych nie były odprowadzane, co sprawia, że te okresy traktowano jako nieskładkowe. Sytuację zmieniło dopiero wprowadzenie obowiązku opłacania składek od 1999 r., kiedy budżet państwa zaczął finansować składki emerytalne i rentowe za osoby na wychowawczym bez innego tytułu do ubezpieczeń.

Od 1 stycznia 1999 r. urlop wychowawczy stał się w systemie ubezpieczeń społecznych okresem składkowym. ZUS otwiera wtedy dla rodzica konto emerytalne, a składki nalicza od specjalnej podstawy określonej w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Rodzic nie traci więc ciągłości stażu, nawet jeśli przez kilka lat nie pracuje zawodowo, tylko opiekuje się dzieckiem.

Urlop wychowawczy przed 1999 rokiem

W latach 80. i 90. urlopy wychowawcze wypadają przed reformą, więc jeśli matka czy ojciec korzystali z wychowawczego np. w latach 1987–1988, okres ten jest dziś traktowany jako okres nieskładkowy. Od wypłacanych wtedy zasiłków nie odprowadzano składek na ubezpieczenia społeczne, nawet jeśli na RP-7 wpisano takie świadczenia.

Mimo że to czas bez składek, nie oznacza to, że w ogóle nie liczy się do emerytury. Do momentu nowelizacji z 2015 r. te okresy były wliczane z ograniczeniami, natomiast po zmianie przepisów zaczęto je zaliczać do stażu pracy w pełniejszym wymiarze przy części stażowej emerytury. Dla osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. każdy rok takiego okresu nieskładkowego zwiększa emeryturę o 0,7% podstawy wymiaru, z zastrzeżeniem limitu dotyczącego proporcji okresów nieskładkowych do składkowych.

Urlop wychowawczy po 1 stycznia 1999 roku

Po reformie systemu urlop wychowawczy stał się okresem składkowym, ale pod pewnymi warunkami. Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe są opłacane, jeśli osoba na wychowawczym nie ma innej pracy ani prawa do emerytury czy renty. Całość finansuje budżet państwa, a ZUS rozlicza te składki na koncie ubezpieczonego.

W takim modelu roczny urlop wychowawczy działa podobnie jak rok pracy pod względem stażu. Przy wyliczaniu emerytury ZUS doliczy za każdy rok składkowy 1,3% podstawy wymiaru. W praktyce oznacza to, że osoby decydujące się na dłuższą opiekę nad dziećmi po 1999 r. nie „wypadają” z systemu i nie tracą lat do stażu, pod warunkiem, że spełniają warunki do objęcia ich ubezpieczeniami społecznymi z tego tytułu.

Jak liczony jest staż do emerytury z urlopem macierzyńskim i wychowawczym?

Dla emerytur ustalanych po reformie od 1999 r. najpierw istotny jest wiek. Kobieta nabywa prawo po ukończeniu 60 lat, mężczyzna po 65 latach. Sam staż pracy nie warunkuje już przyznania świadczenia, ale jest potrzebny, by uzyskać gwarancję minimalnej emerytury. Wynosi ona tyle, ile ustawą przewidziana kwota minimalnego świadczenia, obecnie 1 588,44 zł brutto.

Aby ZUS przyznał tę gwarantowaną kwotę, kobieta musi mieć łącznie co najmniej 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych, a mężczyzna 25 lat. Tu do gry wchodzą wszystkie okresy macierzyńskie i wychowawcze: macierzyńskie liczone jako składkowe, wychowawcze sprzed 1999 r. jako nieskładkowe i po 1999 r. jako składkowe. Sposób zaliczenia wpływa nie tylko na spełnienie warunku minimalnego stażu, ale także na końcową wartość emerytury.

Przeliczniki 1,3% i 0,7% podstawy wymiaru

Przy ustalaniu wysokości tradycyjnej emerytury ZUS stosuje różne przeliczniki za rok pracy w zależności od rodzaju okresu. Dla okresów składkowych to zawsze 1,3% podstawy wymiaru za każdy rok. Dla okresów nieskładkowych obowiązuje niższy wskaźnik 0,7% podstawy wymiaru. Różnica dwóch dziesiątych procenta na roku wydaje się niewielka, ale po zsumowaniu wielu lat daje widoczny efekt w kwocie świadczenia.

Okres macierzyńskiego i wychowawczego po 1999 r. jest liczony jak okres składkowy, więc podnosi świadczenie według korzystniejszego przelicznika 1,3% podstawy wymiaru za rok.

W odniesieniu do nowych emerytur z konta i subkonta ZUS te przeliczniki technicznie funkcjonują w kalkulacji kapitału początkowego i części „stażowej”, ale generalna zasada pozostaje taka sama: im dłużej trwały okresy składkowe, tym wyższa podstawa do podziału przez dalsze średnie trwanie życia.

Jak nowelizacja z 2015 roku zmieniła urlopy wychowawcze?

Nowelizacja ustawy emerytalnej z 2015 r. rozwiązała problem niedoceniania okresów opieki nad dziećmi w dawnym systemie. Wcześniej urlopy wychowawcze sprzed 1999 r. były zaliczane jako nieskładkowe, ale z dużymi ograniczeniami co do maksymalnej długości. Po zmianach ustawodawca pozwolił wliczać te okresy w pełniejszym wymiarze przy ustalaniu tzw. części stażowej, bez „obcinania” ich do jednej trzeciej okresów składkowych.

U osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r., przy obliczaniu kapitału początkowego, za te okresy stosuje się przelicznik jak dla składkowych, czyli 1,3% podstawy wymiaru. Z kolei u ubezpieczonych z roczników wcześniejszych lepiej wykorzystuje się przelicznik 0,7% rocznie dla okresów nieskładkowych. Dzięki temu wiele osób, które długo zajmowały się dziećmi w latach 80. i 90., zobaczyło pewne podniesienie świadczeń po ponownym przeliczeniu emerytur.

Czy macierzyński i wychowawczy wliczają się do RP-7 i dokumentów do ZUS?

Formularz RP-7 to podstawowe zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, które pracodawca wystawia na potrzeby ustalenia emerytury lub renty. W dokumencie tym można wykazać zarówno wynagrodzenia, jak i zasiłki, w tym zasiłek macierzyński oraz, w niektórych okresach, świadczenia związane z urlopem wychowawczym. Istotne jest to, że samo ujęcie kwoty w RP-7 nie przesądza jeszcze, czy dany okres jest traktowany jako składkowy.

W praktyce wygląda to tak, że kwoty zasiłku macierzyńskiego z lat 80. lub 90. ujęte w RP-7 ZUS potraktuje jako podstawę wymiaru składek, nawet jeśli fizycznie finansował je budżet państwa. Dzięki temu te okresy uwzględni przy obliczaniu podstawy wymiaru świadczenia i przy ustalaniu kapitału początkowego. Z kolei kwoty z tytułu dawnych urlopów wychowawczych sprzed 1999 r. mogą również występować w RP-7, ale nie zmienia to faktu, że od tych zasiłków nie płacono składek, więc okres pozostaje nieskładkowy.

Jakie dokumenty warto dołączyć do wniosku o emeryturę?

Przy składaniu wniosku do ZUS, szczególnie jeśli Twoja kariera obejmuje lata sprzed 1999 r., warto dokładnie skompletować dokumenty potwierdzające zarówno zatrudnienie, jak i okresy zasiłkowe. Pomocne będzie zgromadzenie takich załączników:

• świadectwa pracy ze wszystkich zakładów, w których byłaś lub byłeś zatrudniony,
• zaświadczenia RP-7 z wykazaniem wynagrodzeń i zasiłków macierzyńskich,
• decyzje o przyznaniu zasiłku macierzyńskiego lub wychowawczego, jeśli się zachowały,
• zaświadczenia z ZUS o okresach opłacania składek i o sposobie ich finansowania.

W przypadku najstarszych okresów, gdy brakuje dokumentacji zakładowej, ZUS może dopuścić dowody pośrednie, takie jak dawna legitymacja ubezpieczeniowa, zaświadczenia z archiwów państwowych czy zeznania świadków. Każdy udowodniony miesiąc urlopu macierzyńskiego lub wychowawczego ma realną wartość przy wyliczaniu emerytury.

Jak w praktyce wygląda wpływ macierzyńskiego i wychowawczego na emeryturę?

Historie konkretnych osób dobrze pokazują, jak przepisy przekładają się na życie. Kobieta urodzona w 1965 r., która korzystała z urlopu macierzyńskiego w 1986 r. i wychowawczych w latach 1987–1988, przy ustalaniu kapitału początkowego ma uwzględniony macierzyński jako okres składkowy. Zasiłek macierzyński wchodzi wtedy do podstawy wymiaru, co poprawia końcową wartość kapitału i późniejszej emerytury.

Z kolei mężczyzna urodzony w 1975 r., który skorzystał z rocznego wychowawczego po urodzeniu dziecka w 1999 r., ma ten okres potraktowany jak składkowy. Składki opłacone za ten czas przez budżet państwa powodują, że na koncie emerytalnym nic mu „nie ucieka”, mimo rocznej przerwy w pracy. Dla osoby, która bez przerw pracuje i korzysta z urlopów rodzicielskich, linia stażu w ZUS biegnie gładko, a okresy opieki nad dzieckiem nie stają się „dziurą” w życiorysie ubezpieczeniowym.

Podsumowując zasady w prostym porównaniu, można ująć różnice w tabeli:

Różnice między tymi okresami pokazują, jak ważna jest znajomość daty urodzenia, dat korzystania z urlopów oraz rodzaju zasiłków, jakie były wtedy wypłacane. Dzięki temu łatwiej ocenić, jak dokładnie macierzyński i wychowawczy przełożą się na konkretną kwotę Twojej emerytury.