Strona główna  /  Święta i tradycje  /  Skąd się wzięły mikołajki? Historia i tradycja święta

Skąd się wzięły mikołajki? Historia i tradycja święta

Święta i tradycje
Święty Mikołaj

Mikołajki obchodzone 6 grudnia wywodzą się z kultu Mikołaja z Miry, biskupa żyjącego w IV wieku. To właśnie opowieści o jego hojności i pomocy potrzebującym dały początek zwyczajowi anonimowego obdarowywania. Współczesny wizerunek Mikołaja jest jednak połączeniem dawnej tradycji religijnej, lokalnego folkloru i popkultury.

Kim był Mikołaj z Miry?

Mikołaj z Miry był chrześcijańskim biskupem żyjącym na przełomie III i IV wieku w Myrze, mieście położonym na terenie dzisiejszej Turcji. O jego życiu zachowało się niewiele pewnych informacji. Wiadomo natomiast, że szybko otoczył go kult, a opowieści o jego dobroci zaczęły krążyć wśród wiernych.

W tradycji chrześcijańskiej Mikołaj stał się symbolem hojności, troski o ubogich i dyskretnej pomocy. Najbardziej znane historie związane z jego postacią mają charakter legendarny, dlatego nie należy traktować ich jak potwierdzonej biografii. To właśnie one ukształtowały jednak obraz świętego jako darczyńcy.

Najczęściej przywoływane opowieści o Mikołaju z Miry pokazują go jako człowieka, który pomagał bez oczekiwania na wdzięczność:

  • Legenda o trzech siostrach – według niej Mikołaj potajemnie przekazał pieniądze na posag dla trzech ubogich dziewcząt, wrzucając je nocą przez okno domu.
  • Pomoc potrzebującym – opowieści przypisują mu rozdawanie majątku biednym i wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji.
  • Ratowanie żeglarzy – jedna z legend mówi, że Mikołaj ocalił marynarzy podczas gwałtownej burzy, dlatego został także patronem żeglarzy.
  • Obrona pokrzywdzonych – w późniejszej tradycji przedstawiano go jako opiekuna dzieci, podróżnych i osób niesprawiedliwie oskarżonych.

Historia o trzech siostrach ma szczególne znaczenie dla mikołajek. Pokazuje bowiem model pomocy udzielanej po cichu, bez publicznego nagradzania darczyńcy. Z czasem ten motyw połączono z wręczaniem dzieciom drobnych podarunków.

Dlaczego mikołajki obchodzimy 6 grudnia?

Data 6 grudnia jest związana z dniem wspominania Mikołaja z Miry, tradycyjnie uznawanym za dzień jego śmierci. Nie chodzi więc o datę jego urodzin, lecz o rocznicę odejścia biskupa, którego kult rozpowszechnił się w chrześcijańskiej Europie.

W średniowieczu dzień św. Mikołaja miał przede wszystkim religijny charakter. Wspominano jego życie, dobroć i cuda przypisywane jego wstawiennictwu. Z czasem obchody zaczęły obejmować także zwyczaje ludowe, między innymi dawanie dzieciom małych prezentów.

Jak religijna tradycja stała się zwyczajem obdarowywania?

Kult Mikołaja z Miry rozprzestrzenił się w Europie w średniowieczu. Wspomnienie świętego łączono z przedstawieniami, opowieściami i wydarzeniami organizowanymi przy kościołach. W niektórych miejscach dzieci otrzymywały drobne upominki, naśladując dobroczynność przypisywaną biskupowi.

W Polsce zwyczaj obchodzenia dnia św. Mikołaja upowszechniał się stopniowo. Źródła wskazują na jego obecność już w XVI wieku, natomiast w XVIII wieku tradycja była szerzej zakorzeniona w życiu społecznym. Dawne obchody miały zarówno wymiar religijny, jak i lokalny. Dzieci mogły znajdować podarki w butach, przy łóżku lub w innych przygotowanych miejscach.

Współczesne mikołajki są w dużej mierze świecką tradycją rodzinną i szkolną. Tego dnia wręcza się najczęściej drobne prezenty, słodycze albo symboliczne upominki. W wielu domach podarunki pojawiają się w nocy z 5 na 6 grudnia, co nawiązuje do legendy o anonimowej pomocy udzielanej przez Mikołaja.

Trzeba przy tym rozdzielić dwie postacie. Mikołaj z Miry był biskupem i bohaterem tradycji religijnej, natomiast Santa Claus w czerwonym stroju, z dużym workiem i zaprzęgiem reniferów to późniejszy wizerunek kultury popularnej. Jego wygląd kształtowały ilustracje, literatura, reklama i kino. Kampanie Coca-Coli z XX wieku pomogły utrwalić czerwony, pogodny wizerunek Mikołaja, ale nie stworzyły samej tradycji mikołajek.

Kto przynosi prezenty w innych krajach?

Postać obdarowującego zmienia się zależnie od kraju i regionu. Nie wszędzie prezenty pojawiają się 6 grudnia, a w części miejsc zwyczaj przesunął się na Wigilię, Nowy Rok albo święto Trzech Króli.

Kraj lub region Postać obdarowująca Termin wręczania prezentów
Polska Święty Mikołaj, a w niektórych regionach także Gwiazdor, Aniołek lub Dzieciątko Jezus 6 grudnia lub 24 grudnia, zależnie od zwyczaju
Holandia Sinterklaas 5 grudnia
Francja Père Noël 24 grudnia lub w nocy z 24 na 25 grudnia
Włochy Befana 6 stycznia, w święto Trzech Króli
Grecja Święty Bazyli 1 stycznia
Austria Święty Mikołaj, któremu towarzyszy Krampus Najczęściej 5 lub 6 grudnia

Różnice pokazują, że mikołajkowa tradycja nie ma jednej, identycznej formy. W Polsce 6 grudnia kojarzy się przede wszystkim ze św. Mikołajem, natomiast prezenty wigilijne mogą przynosić także postacie regionalne. W Wielkopolsce i na Kaszubach jest to często Gwiazdor, na Śląsku Dzieciątko Jezus, a w części Małopolski Aniołek.

Co pozostało z dawnej tradycji?

Choć mikołajki przestały być dla większości osób świętem religijnym, zachowały najważniejszy motyw związany z Mikołajem z Miry. Jest nim radość dawania, szczególnie komuś, kto potrzebuje wsparcia. Drobny prezent znaleziony w bucie czy pod poduszką ma dziś przede wszystkim symboliczne znaczenie.

Skąd się wzięły mikołajki? Ich źródłem jest pamięć o biskupie z Miry, rozwinięta przez średniowieczne legendy i późniejsze zwyczaje ludowe. Współczesna forma święta jest świecka i różni się od dawnych obchodów, ale nadal opiera się na tej samej idei – bezinteresownym sprawianiu komuś radości.

Redakcja swietawdomu.pl

Nasz zespół redakcyjny łączy miłość do świąt, rodzinnych tradycji i wspólnego celebrowania ważnych chwil. Wierzymy, że wyjątkową atmosferę da się stworzyć w każdym domu - bez stresu i wielkich nakładów. Dlatego dzielimy się sprawdzonymi pomysłami na dekoracje, świąteczny stół, życzenia i prezenty, by każda okazja, od Wigilii po urodziny, była naprawdę wyjątkowa.

Może Cię również zainteresować

Potrzebujesz więcej informacji?